Ποιός είμαι;

Jean Paul Sarte

"Αλλά ποιος ξέρει, ίσως μια μέρα φτάσω στο τέρμα, ίσως ανακαλύψω κάποιον, κάτι που θα μοιάζει με ασφυξία..."

"-Ποιός είμαι; Παλιότερα νόμιζα πως η ερώτηση αυτή δεν είχε καν νόημα, σήμερα όμως με γεμίζει τρόμο, με κενό όπως και με άπειρο: κενό επειδή δεν βρίσκω τίποτε στέρεο πάνω στο οποίο να μπορέσω να στηρίξω μιαν απάντηση, αλλά άπειρο επίσης, επειδή όσες απαντήσεις μού έρχονται στο νου, μου φαίνεται σαν να χορεύουν ξαφνικά ένα ξέφρενο μπαλέτο, να εμφανίζονται στη συνείδησή μου σε μια παρέλαση υποθέσεων, που είναι όλες τόσο έξυπνες όσο και εξωπραγματικές, ένα πεδίο αναρίθμητων δυνατοτήτων από το οποίο δεν ξεπροβάλλει κανένας λόγος που να οδηγεί σε μια κατηγορηματική απάντηση. Ενίοτε, όταν η παρέλαση των υποθέσεων ξαφνικά παρασύρεται, δεν αναγνωρίζω τίποτε πια, ούτε πρόσωπα, ούτε δρόμους, το Παρίσι μού φαίνεται σαν μια πόλη ξένη, ο κόσμους μού φαίνεται σαν ένας κόσμος ξένος, το ίδιο κι αυτό το πρόσωπο, το δικό μου, το οποίο φοβάμαι μήπως το δω να εμφανίζεται με ένα βουβό ουρλιαχτό πάνω στον πρώτο καθρέφτη που θα βρεθεί μπροστά του."

Jean  Paul Sarte, από το βιβλίο του Pepin Charles "Φιλόσοφοι στο ντιβάνι, ο Φρόιντ συναντά τους Πλάτωνα, Κάντ και Σαρτρ."

Σκύλα και Χάρυβδη, περί παθών

The Turin Horse ( Το άλογο του Τορίνο)- Béla Tarr

Να μετουσιώνεις όλα αυτά που νιώθεις σε λόγο, γραπτό κι άγραπτο.Τα Πάθη. Ποια Πάθη; Του Χριστού , του ανθρώπου; Σαν κι αυτά ποια φύση θεική δεν τα λαχτάρισε; Είναι κυρίαρχα. Μην αφήνεις τη λογική με τα πάθη να κουβεντιάζουν, πάντα αυτά στο τέλος θα νικούν. Μέσα μου βράζω απ΄τη δόση του μαγικού καζανιού που μου έδωσε η ψυχή μου, σαν φίλτρο μαγικό το νιώθω να ριγάει στον πυθμένα των χειλιών μου. Η Σκύλα και η Χάρυβδη λογομαχούν, θεριά που το κάθε μάτι φοβάται.Όψη αιματιρή, τραχιά και σκληρή σαν τον πόλεμο που ξεσπά σε ηλιόλουστες χώρες. Σώμα από μυτερά αγκάθια σαν τους κίτρινους ασπαλάθους και χίλια δόντια στην κόψη τους να σε τεμαχίζουν σε μικρά κομμάτια. Αιώνιοι τύραννοι της θάλασσας αλυσίδες κρατούν. Τύραννοι! Στρώσεις ουρανού μ'αλμύρα γίνονται ένα, το πεδίο της μάχης να δηλώσουν κι όλο χάνονται και σβήνουν κι όλο σβήνουν κι εμφανίζονται. Πάνω στο λυσσασμένο αφρό της θάλασσας ανοίγονται στόματα να καταπιούν η μία την άλλη. Και όλο εμφανίζεται κι όλο χάνεται ο πατέρας τους. Τι τέλος άραγε να βάλει με την παντοδύναμη τρίαινά του; Στον καβγά τους δεν παίρνει μέρος. Το φόβο τους δεν τρέμει μήτε την όψη τους την αποθητική μα είναι η απόφασή τους τραγική. Για χρόνια ολόκληρα πολεμούν για την κυριαρχία της πηγής, κανείς ταξιδιώτης δε μπόρεσε στο πέρασμά του να τους αντισταθεί. Μιλιά δε βγάζουν πλέον οι δυο κόρες μόνο τα αστραφτερά τους ξίφη φανερώνουν σαν θέλουν το λόγο να αντιτάξουν. Μα η Χάρυβδη σαν γυναίκα από αριστοκρατική γενιά, το θυμός της αφήνει να χλωχάζει και τη Σκύλα ανταμώνει για συνθήκη ειρήνης να μιλήσουν.

"Πες μου αδερφή, ποιο είναι το χρέος μας; Για ποια δεινά μαλώνουμε; Τυράννους αυτή η ψυχή γιατί μας ονομάζει;" ρωτάει η Χάρυβδη την αδερφή της με τρόπο φιλικό.

Η Σκύλα παράτολμη και πάντα στην επίθεση της απαντά με βροντερή φωνή που αντηχεί μέχρι τα μαρμάρινα σκαλοπάτια του Ολύμπου: "Για την κυριαρχία πολεμάμε! Για την ουσία την παντοτινή!Αυτή που κυριεύει ψυχή και σώμα, σώμα και ψυχή! Αν με τους αγγέλους έχεις συναναστροφές, άσε με τότε σαν δαιμόνιος διάβολος να τριγυρνώ!"

Η Χάρυβδη περίλυπη, κουρασμένη από τον αιώνιο πόλεμο δεν αντέχει την αδερφή της να πολεμά κι έτσι στη Σκύλα ανταποκρίνεται με περίσσια αγάπη: "Μήτε εσύ αδερφή, μήτε εγώ την ουσία σε κόκκους άμμου να μετρώ μπορώ. Αυτή είναι άπιαστη σαν τον ουρανό. Πατέρα και μάνα δε γνώρισε ποτέ γι'αυτό και κρύβεται σε ψυχές που εκείνη αγαπά. Μάταιος ο πόλεμος και τα λόγια τα πικρά. Πάθη λένε την ουσία αυτή, μου είχε πει ένας ταξιδώτης που τόλμησε να περάσει από τα στενά περάσματά μας. Είναι ένα πολυταξιδεμένο χελιδόνι που σ'όλες τις χώρες του αρέσει να πετά και να χάνεται στ'ανήλιαγα σοκάκια τους."

Μπορεί να ήταν μια δροσοσταλίδα της θάλασσας, μια νεφέλη που δεν άντεξε και έπεσε στο πρόσωπο της Σκύλας. Άφησε χωρίς δισταγμό το σπαθί της στο στόμα της θάλασσας να χαθεί κι αγκάλιασε την αδερφή της.

"Έχεις δίκιο Χάρυβδη, τους πολέμους τους παρατώ και την ουσία θα πάψω να την κηνυγώ σαν κηνυγός που τ'άπιαστο ελάφι ποθεί. Από εδώ και πέρα την επικράτηση μισή-μισή θα την κυβερνάμε και όποιος ταξιδιώτης περνά τροφή δε θα γίνεται, μόνο τα πάθη του θα μας εξιστορεί. Λίγη ουσία απ'αυτές τις ψυχές να γευτούμε κι εμείς."

Η Χάρυβδη με τη Σκύλα όρκο έδωσαν δυνατό κι έτσι αποκοιμήθηκαν η καθεμιά στην σπηλιά της σε μια αγκαλιά από θαλάσσια φύκια.

Πάθη, Ουσία μπλέκονται όλα μαζί. Αν το καθολικό και το απόλυτο προσπαθείς να βρεις όλες τις χαρές να τις ζεις, ακόμα κι αυτές που θα σταματήσουν να ξαποστάσουν κι ύστερα πάλι θα συνεχίσουν να περπατούν από νέα μονοπάτια .Στα Πάθη τη λογική μη βάζεις, αν θες κι εσύ ένας ναυαγός της Σκύλας και της Χάρυβδης να γίνεις...

Ελένη.Μ

Το Δεύτερο Φύλο

Simone de Beauvoir

"Και στα δυο φύλα παίζεται το ίδιο δράμα της σάρκας και του πνεύματος. Και τα δυο τα ροκανίζει ο χρόνος, τα παραμονεύει ο θάνατος, έχουν ουσιαστική ανάγκη το ένα από το άλλο. Αν ξέρουν να την γευτούν δεν θα ένιωθαν τον πειρασμό να διεκδικήσουν ύπουλα προνόμια. Και θα μπορούσε να γεννηθεί ανάμεσά τους η αδελφοσύνη." 

                                                          Το Δεύτερο Φύλο-Simone de Beauvoir

What makes us human?

       Leonardo da Vinci: The Proportions of the Human Figure (Vitruvian Man) 1490

Αυτό που διαφοροποιεί τον άνθρωπο δεν είναι η πολύχρονη αφελής συγκρισιμότητα του με τα ζώα, γιατί αν και ονομάζουν τα ζώα «άλογα» έχουν μια δική τους λογική τάξη πραγμάτων, ένα δικό τους χαοτικό σύμπαν που γεννά λογική, στις δικές μας πεποιθήσεις με γνώμονα το άλογο της τροφικής αλυσίδας, πολλές φορές μάλιστα θεωρούμενο ως παράλογο ( absurdum ). Αντίθετα αυτό που του προσδίδει την ιδιαιτερότητά του, το ιδιόμορφο ασχηματοποίητο που διαρρηγνύει το ομοιογενές σχηματοποιημένο είναι αυτό ακριβώς που δεν τον κάνει α-πάνθρωπο, ένα άλφα στερητικό μπροστά από τη λέξη «άνθρωπος» δείχνει την άλλη πλευρά του, το συγκαλλυμένο εγώ του που πλέον δεν αποτελεί επίφαση, δεν είναι μια φενάκη αλλά μια καλά οικοδομημένη προσωπικότητα που αντιστοιχεί σε μια πραγματικότητα. Έχει πάψει τόσο η ιδιότητα του Homo Faber, του δρων ή πράττων ανθρώπου και άλλο τόσο το χαρακτηριστικό του Homo Sapiens, του σοφού ανθρώπου, το συνονθύλευμα των κυττάρων του ανθρώπου έχει μετατραπεί σε Inhuman. 

Ελένη.Μ

Σοφός ή αγαθός;

Η ουσία των αντικειμένων αναζητείται στην εξερεύνηση της αντικειμενικής πραγματικότητας, στον εμπειρικό κόσμο, στα δεδομένα της κατ’ αίσθησης αντίληψης. Συνήθως υπάρχει ένας προσδιορισμός κι ένα αντικείμενο στο όποιο συγκαταλέγεται ο προσδιορισμός αυτός. Το αντικείμενο αναλαμβάνει χρέη ποθητού χαρακτηρισμού, μα ο χαρακτηρισμός αυτός είναι ο προσδιορισμός, μόνιμος ή παροδικός , μα πάντα μπροστά από το άψυχο αντικείμενο. Έτσι, η ουσία των ονομάτων κρύβεται, θα μπορούσε να υποθέσει κανείς, σε αυτόν ακριβώς τον προσδιορισμό. Τελικά, τα άψυχα αντικείμενα παίρνουν ζωή από τον έμψυχο προσδιορισμό. Το αντικείμενο και ο προσδιορισμός είναι τελικά και τα δυο έμ-ψυχα μιας και το φανερώνει ο ίδιος ακριβώς προσδιορισμός που χρησιμοποιήθηκε για να προσδιοριστούν και οι δυο έννοιες. Επομένως, ένας αριστοτελιστής των ημερών μας, θα μπορούσε κάλλιστα να συνάγει ως συμπέρασμα πως όταν αναφερόμαστε σε έμψυχα ή άψυχα πράγματα θα πρέπει να εστιάζουμε και να εξετάζουμε όχι μόνο το αποτέλεσμα του προσδιορισμού αλλά παράλληλα και τον ίδιο τον προσδιορισμό. Γιατί αυτός ο προσδιορισμός είναι που τελικά μας δίνει την ψευδαίσθηση των πραγμάτων, ένας προσδιορισμός που μεγαλοποιεί ή μικραίνει την ουσία των εννοιών αυτοβούλως. Ο προσδιορισμός καθορίζεται από την ακριβώς αντίθετη σκοπιά που την τοποθετεί ο κάθε άνθρωπος. Είναι λοιπόν, ανάλογα με την ιδιοσυγκρασία και την νοοτροπία του κάθε ατόμου. Η συνήθεια(η έξη) στην καθημερινή ζωή, σε ατομικό ή συλλογικό επίπεδο, είναι συνυφασμένη με την  πνευματική κατάρτιση, δηλαδή το ύψιστο αγαθό, την αρετή ή σοφία, η οποία καλλιεργείται και τελικά ανταποκρίνεται διαφορετικά για τον καθένα. Γενικά οι επαναλαμβανόμενες ομοιότροπες ενέργειες,  έχουν ακριβώς κοινό συντελεστή, ο όποιος είναι η κοινή λογική. Κι όταν αναφέρω τον ορό “κοινή λογική”, φυσικά εννοώ τη λογική που θα έπρεπε να επικρατεί κι όχι αυτή που υποτίθεται πως επικρατεί. Είναι ευνόητο λοιπόν, πως στα σημερινά δεδομένα ‘της εποχιακής κρίσης μας’ δεν επικρατεί η αρετή (αγαθός = φορέας αρετής) αλλά η σοφία (σοφός= φορέας γνώσεων) δίχως αυτή να προσπαθεί να προσεγγίσει τα όρια της απτής πραγματικότητας αλλά να ενθρονίζεται σαν γινωμένος καρπός στη σκηνή της προκάλυψης, που πάντοτε είναι έτοιμος να πέσει στην πρώτη ανωριμότητα πραγμάτων .  Αυτό είναι , σαν να λέμε, η ουσία των ‘σημερινών’ πραγμάτων.

Φιλοσοφικοί στοχασμοί από την Ελένη.Μ